Duitser, Nederlander of Indische jongen? Complicaties van multicultureel burgerschap

Boekhouding bankkantoor Javasche Bank (ca. 1930). Afb.: Indonesian Bank Archives

Afdeling boekhouding, bankkantoor Javasche Bank (ca. 1930). Afb.:  Archief Bank Indonesia

door Bart Luttikhuis

Op 13 mei 1940 kreeg C.F. Frese de schrik van zijn leven. Frese was een simpele bureauklerk op het kantoor van de Javasche Bank te Semarang (Nederlands-Indië). Drie dagen eerder was Nederland onverwachts aangevallen door Duitsland, waarmee Nederland bij de Tweede Wereldoorlog betrokken was geraakt. De bestuurders in Indië schrokken zich kapot. Ze gingen er direct toe over vrijwel de voltallige Duitse bevolking van Indië te interneren. Geen kleinigheid: 3 procent van de Europeanen in Indië was Duitser!

Ook op het bankkantoor in Semarang kwam een melding binnen. Frese werd opgedragen zich te melden om geïnterneerd te worden, omdat hij ‘van Duitsche origine’ was. Een grote verrassing, niet alleen voor Frese zelf maar ook voor zijn collega’s. Niemand had hem ooit anders beschouwd dan als Nederlander. Lees verder

Advertenties

Van Maoïstische secretaris-generaal tot criticus van het Kremlin

Door Christie Miedema

Zo beroemd als Rudi Dutschke is hij nooit geworden, zeker in niet in Nederland. Maar zijn levenswandel was niet minder markant. Precies twee maanden geleden overleed Christian Semler op 74-jarige leeftijd. Zijn levensverhaal is het verhaal van de ontwikkeling van West-Duits links, maar met extremen. In de jaren zeventig prees hij Mao en Pol Pot. Nog geen decennium later bond hij de strijd aan met Oost-Europese politici als Sovjetleider Brezjnew en de Poolse generaal Jaruzelski. De ‘kameraden’ voor wie hij kort geleden nog een al te overdreven linkse dogmaticus was geweest, wonden zich kort daarna op over zijn ‘rechtse’ standpunten. Tot aan zijn dood was hij uiteindelijk een gerespecteerd redacteur van  de linkse Berlijnse tageszeitung (taz).

‚Christian Semler verkörperte die Achtundsechziger, im Guten wie im Schlechten,’ schreef Der Spiegel na zijn dood. ‚Vom Protagonisten des anarchistischen Flügels der Studentenbewegung in West-Berlin verwandelte er sich in den Generalsekretär einer maoistischen Partei, bevor er als Journalist zum linken und grünen Demokraten wurde.’ Deze bijzondere levenswandel aan linkerzijde van het politieke spectrum begon in de SDS (Sozialistischer Deutscher Studentenbund), waar hij Rudi Dutschke leerde kennen. Toen het massale protest van 1968 zijn revolutionaire wensen niet had kunnen bevredigen, besloot Semler zijn hoop te leggen in de creatie van een revolutionaire avant-garde. Hij werd oprichter van één van de kleine dogmatische communistische partijtjes die de West-Duitse geschiedenis in zouden gaat onder de naam K-Gruppen. Een goede reputatie heeft die naam niet. Lees verder

Poolse ophef over Duitse tv-serie ‘Unsere Mütter, unsere Väter’

Scène uit de tv-serie 'Unsere Mütter, unsere Väter'

Scène uit de tv-serie ‘Unsere Mütter, unsere Väter’

door Christie Miedema

In Duitsland ontstond vorige week discussie over de driedelige ZDF-serie ‘Unsere Mütter, unsere Väter’ over het leven van vijf vrienden tijdens de Tweede Wereldoorlog. De serie doet echter ook stof opwaaien over de Duitse grens. Verwijzingen naar antisemitisme onder Poolse verzetsstrijders tijdens de oorlog zijn verschillende Poolse publicisten en ook de Poolse ambassadeur in Berlijn in het verkeerde keelgat geschoten.

De Poolse omgang met het eigen verleden verschilt sterk van die in Duitsland. Polen zien zichzelf – niet onterecht – als slachtoffers van de oorlog. Polen was één van de landen die het zwaarst onder de nazi’s heeft geleden. Dat dit Pools daderschap of collaboratie niet in de weg staat, is voor sommige Polen moeilijk te accepteren. Lees verder

Conferentie: Meer Nederlandse studenten naar Duitsland

door Hanco Jürgens

Kansen verzilveren, zo heette de conferentie deze week in Nijmegen over studeren in Duitsland. De conferentie was geen overbodige luxe, merkte ik bij de workshop met studenten, docenten en onderwijsbestuurders die ik voorzat. Er zijn wel degelijk uitwisselingsprogramma’s met Duitsland, maar van Nederlandse zijde blijft de aanmelding vaak achter bij het aanbod. Terwijl het voor Nederlandse studenten heel interessant kan zijn om de blik over de grens te richten. In Duitsland wordt veel geïnvesteerd in onderwijs en innovatie, veel meer dan hier.

De sessie die ik voorzat ging over problemen en kansen voor Nederlandse studenten die in Duitsland willen studeren. De problemen laten zich samenvatten onder drie thema’s: informatievoorziening, flexibiliteit en imago.

Omdat er een overdaad is aan informatie op internet over het Duitse hoger onderwijs, vinden Nederlandse studenten maar moeilijk hun weg. Waar kunnen studenten het beste terecht? Het DIA gaat een portal opzetten waarin alle informatie over Duitse universiteiten voor Nederlandse studenten overzichtelijk gerubriceerd wordt. Studeer je nieuwste geschiedenis aan de UvA? Dan raden we je aan de master geschiedenis en politiek in de twintigste eeuw aan de Friedrich-Schiller universiteit Jena te volgen. Zo concreet wordt de informatie op deze site. Lees verder

7 februari 1988: onvrijwillig in het Westen

Bärbel Bohley bij de grote demonstratie in Oost-Berlijn op 4 november 1989. Afb.: Bundesarchiv, Bild 183-1989-1104-045

Bohley demonstreert op 4-11-1989 in Oost-Berlijn. Afb.: Bundesarchiv, Bild 183-1989-1104-045

door Christie Miedema

‘Bis ich mich hier durchfinde, muss ich noch einmal so alt werden. Es ist eben eine andere Gesellschaft.’ Bärbel Bohley, Oost-Duits burgerrechtenactiviste, was toen ze dit in haar dagboek schreef vier weken in West-Duitsland, maar kon haar verwondering nog niet op. Op 7 februari, vandaag 25 jaar geleden, verliet zij tegen haar wil de DDR waar zo velen met grote risico’s uit vluchtten. In de Bondsrepubliek vond ze geen alternatief.

Samen met Bohley werden nog zes prominente leden van de Oost-Duitse vredesbeweging het land uitgezet. Ook Lotte en Wolfgang Templin, Stephan Krawczyk, Freya Klier, Werner Fischer en Ralf Hirsch moesten weg, terwijl ze, in tegenstelling tot vele landgenoten, de DDR juist niet wilden verlaten.

Dat zij desondanks ausgebürgert werden, een lot dat voor hen enkele andere onwelgevallige Oost-Duitse activisten had getroffen, was een gevolg van een reeks gebeurtenissen die startte op 17 januari 1988. Op deze dag, de traditionele herdenking van de dood van de communistenleiders Rosa Luxemburg en Karl Liebknecht, was de officiële door de staat georganiseerde demonstratie opgeschrikt door een demonstratie van zogenaamde Ausreisewilligen. Het kwam tot arrestaties en de demonstranten werden in feite uiteindelijk beloond met wat ze wilden: de mogelijkheid een nieuw leven op te bouwen in het Westen.

Deze demonstratie had het gewenste effect gehad op hen die de DDR wilden verlaten, maar het zou ook zijn effect hebben op een groep activisten die had besloten niet deel te nemen. Lees verder

‘Duitsland, Solidarność en het laatste decennium van de Koude Oorlog’

solidarnosc_flickr_covilha

Afb.: Flickr/covilha/cc

door Christie Miedema

Grijs en koud was het afgelopen vrijdag in Amsterdam en de sneeuw hield niet op met vallen. Geen ideale omstandigheden om een wetenschappelijke bijeenkomst te organiseren. Eén van de voornaamste sprekers werd door het annuleren van de KLM-vluchten uit Berlijn verhinderd te komen en veel van de toehoorders waren door de NS bang gemaakt om in de trein te stappen. Toch was het ook wel toepasselijk: sneeuw en ijs bij een bijeenkomst over Polen. Vooral omdat de gebeurtenis waarom de middag in feite draaide, vandaag 31 jaar geleden, plaatsvond op net zo’n koude, naargeestige decemberdag.

Op 13 december 1981 werd in Polen de staat van beleg uitgeroepen. In 1980 was in dat lang na wekenlange stakingen de eerste vrije vakbond van het Oostblok ontstaan en na ruim vijftien maanden van uitzonderlijke ontwikkelingen, bleek het in december 1981 genoeg geweest voor de Poolse communisten. De activisten van de vakbond Solidarność werden gevangen gezet en het hervormingsproces in Polen werd opgeschort. Lees verder

Microgeschiedenis en Holocaust

Stürmerkast. Afb.: Bundesarchiv, Bild 133-075 / CC-BY-SA

Stürmerkast. Afb.: Bundesarchiv, Bild 133-075 / CC-BY-SA

door Froukje Demant

‘Alles wat er gebeurd is, was het gevolg van individuele beslissingen die mensen maakten’, schreef Daniel Mendelsohn in zijn boek over de zoektocht naar zes vermoorde familieleden. Dit citaat werd vorige week aangehaald door Claire Zalc, een van de organisatoren van de conferentie ‘Exploring the micro history of the Holocaust’ die door de École normale supérieure in Parijs was georganiseerd (5-7 december).

Met haar openingsspeech zette Zalc op woensdag de inhoudelijke lijnen van de conferentie al uiteen: microgeschiedenis zou moeten beogen om meer te zijn dan lokale geschiedenis. Een micro-historische studie zou verder moeten gaan dan een gedetailleerde monografie in de mate van reflectie en in de wijze waarop de inzichten op microniveau gekoppeld worden aan structurele en contextuele factoren op macroniveau. Juist bij het onderwerp van de Holocaust is een micro-historische benadering heel waardevol, omdat zo het beeld van een mechanisch proces dat door abstracte krachten werd geleid, kan worden tegengegaan. Lees verder

Onderzoek en innovatie in Duitsland

Onderzoek naar efficiëntere zonnecellen in het Helmholtz Zentrum in Berlijn. Afb.: HZB

Onderzoek naar efficiëntere zonnecellen in het Helmholtz Zentrum in Berlijn. Afb.: HZB

door Sibrand de Boer

Duitsland investeert veel in onderzoek en ontwikkeling. Het land moet het hebben van de export van hoogwaardige techniek. Dat vergt consequent beleid en een goede researchinfrastructuur. Deze maand verschijnt in Nederland een rapport over het Duitse wetenschapsbeleid. Duitslandweb zoomt met een speciale serie in op een aantal typerende voorbeelden van onderzoeksinstituten, opvallende innovaties en Duitse bedrijven die elk een belangrijke bijdrage aan onderzoek en innovatie in Duitsland leveren.
Deel 1: Technische hoogstandjes ontstaan niet vanzelf >>
Deel 2: Mp3: Made in Germany >>
Deel 3: Max-Planck: Walhalla voor wetenschappers >>
Deel 4: Tuttlingen: Navel van de medische techniek >>
Deel 5: Deutscher Zukunftspreis: Trofee voor innovatie >>