Van Maoïstische secretaris-generaal tot criticus van het Kremlin

Door Christie Miedema

Zo beroemd als Rudi Dutschke is hij nooit geworden, zeker in niet in Nederland. Maar zijn levenswandel was niet minder markant. Precies twee maanden geleden overleed Christian Semler op 74-jarige leeftijd. Zijn levensverhaal is het verhaal van de ontwikkeling van West-Duits links, maar met extremen. In de jaren zeventig prees hij Mao en Pol Pot. Nog geen decennium later bond hij de strijd aan met Oost-Europese politici als Sovjetleider Brezjnew en de Poolse generaal Jaruzelski. De ‘kameraden’ voor wie hij kort geleden nog een al te overdreven linkse dogmaticus was geweest, wonden zich kort daarna op over zijn ‘rechtse’ standpunten. Tot aan zijn dood was hij uiteindelijk een gerespecteerd redacteur van  de linkse Berlijnse tageszeitung (taz).

‚Christian Semler verkörperte die Achtundsechziger, im Guten wie im Schlechten,’ schreef Der Spiegel na zijn dood. ‚Vom Protagonisten des anarchistischen Flügels der Studentenbewegung in West-Berlin verwandelte er sich in den Generalsekretär einer maoistischen Partei, bevor er als Journalist zum linken und grünen Demokraten wurde.’ Deze bijzondere levenswandel aan linkerzijde van het politieke spectrum begon in de SDS (Sozialistischer Deutscher Studentenbund), waar hij Rudi Dutschke leerde kennen. Toen het massale protest van 1968 zijn revolutionaire wensen niet had kunnen bevredigen, besloot Semler zijn hoop te leggen in de creatie van een revolutionaire avant-garde. Hij werd oprichter van één van de kleine dogmatische communistische partijtjes die de West-Duitse geschiedenis in zouden gaat onder de naam K-Gruppen. Een goede reputatie heeft die naam niet.

De K-Gruppen waren kleine kaderpartijtjes van intellectuelen die hun vrije tijd, financiën en een belangrijk deel van hun wilsvrijheid offerden omwille van de revolutie. In de poging de arbeidersklasse voor hun strijd te winnen, kregen enkelen de opdracht in fabrieken te gaan werken. Anderen spraken op samenzweerderstoon in rokerige kelders over het bereiken van de socialistische heilstaat. Die heilstaat was gebaseerd op de ideeën van Mao. Het ‘werkelijk bestaande socialisme’ in  Oost-Europa zag men veelal eerder als verraad aan de ideeën van Marx.Semler had geen last van bescheidenheid. Hij noemde zijn partij de Kommunistische Partei Deutschlands, en pretendeerde daarmee de navolger te zijn van de Duitse communisten uit de Weimartijd. De partijdagen deden weinig onder voor die van China.

De verrassende ommezwaai kwam in 1980. Vier jaar na Mao’s dood kwamen Semler en de overige leden van de partij zelf tot inzicht dat het genoeg was geweest. Eén van de meest dogmatische partijtjes uit het linkse spectrum van de Bondrepubliek van de jaren zeventig hief zichzelf op. Veel van de leden sloten zich aan bij de zojuist opgerichte partij de Grünen. Zo niet Semler, die het even voor gezien hield met partijpolitiek en leidersfuncties. De ommezwaai was meer dan het inzicht dat Mao’s ideeën niet de toekomst waren voor Duitsland. Onder invloed van de radicale ontgoocheling over de eigen ideeën, ontwikkelden vele ex-KPD’ers zich tot fervente ondersteuners van de oppositie in Oost-Europa. Het ging hen nu omwaarden die niks meer met de utopieën en ideologieën van voorheen te maken hadden: om mensenrechten en democratisering.

Het was om deze strijd, die Semler streed als redacteur van de taz, en als reiziger in Oost-Europa, waarvoor hij nu na zijn dood herinnerd en terecht geprezen wordt. Zijn inzet voor de Poolse oppositie werd beloond met een Poolse dankbaarheidsmedaille. Voormalige Oost-Duitse oppositionelen herinneren zich hem en zijn vrouw als belangrijke ondersteuners. Dat was vooral bijzonder omdat zij afkomstig waren uiteen links milieu waarin velen nog moeite hadden de eigen positie tegenover het Oost-Europese socialisme en de oppositie daartegen te bepalen. Zijn levenswandel en met hem die van vele andere ex-Maoisten laat zien tot welke radicale, maar succesvolle, breuken zelfinzicht kan leiden. Misschien is dit één van de weinige momenten waarop de socialistische traditie van de openbare zelfkritiek inderdaad tot iets positiefs heeft geleid.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s