Poolse ophef over Duitse tv-serie ‘Unsere Mütter, unsere Väter’

Scène uit de tv-serie 'Unsere Mütter, unsere Väter'

Scène uit de tv-serie ‘Unsere Mütter, unsere Väter’

door Christie Miedema

In Duitsland ontstond vorige week discussie over de driedelige ZDF-serie ‘Unsere Mütter, unsere Väter’ over het leven van vijf vrienden tijdens de Tweede Wereldoorlog. De serie doet echter ook stof opwaaien over de Duitse grens. Verwijzingen naar antisemitisme onder Poolse verzetsstrijders tijdens de oorlog zijn verschillende Poolse publicisten en ook de Poolse ambassadeur in Berlijn in het verkeerde keelgat geschoten.

De Poolse omgang met het eigen verleden verschilt sterk van die in Duitsland. Polen zien zichzelf – niet onterecht – als slachtoffers van de oorlog. Polen was één van de landen die het zwaarst onder de nazi’s heeft geleden. Dat dit Pools daderschap of collaboratie niet in de weg staat, is voor sommige Polen moeilijk te accepteren. De noodzaak zich kritisch met de eigen daders bezig te houden, wordt daardoor minder gevoeld en is jarenlang geblokkeerd door de eisen die de communistische dictatuur aan de geschiedschrijving stelde. De nuance in de Poolse herinneringscultuur is nog steeds soms ver te zoeken, zoals bijvoorbeeld blijkt uit de heldenverering in het museum over de opstand van Warschau tegen de nazi’s in 1944.

Daarmee is de Poolse verontwaardiging niet minder gemeend. Vooral als beschuldigingen uit Duitsland worden nauwelijks geaccepteerd of zelfs afgedaan als pogingen de schuld voor de Holocaust gedeeltelijk op de Polen af te schuiven. De aanduiding van in Polen gelegen vernietigingskampen als ‘Poolse concentratiekampen’ in de Duitse pers of het gebruik van Poolse namen voor Duitse getto’s of concentratiekampen, zijn andere kwesties die de Polen tot woede en wanhoop drijven.

De Poolse ambassadeur in Duitsland, Jerzy Margański, heeft inmiddels officieel bij de ZDF geklaagd dat de meerderheid van de Polen in de serie naar zijn mening niet veel beter wordt afgeschilderd dan de nazi’s. Hij beschouwt het beeld dat nu wordt neergezet van de mensen die juist voor Polens vrijheid vochten als “bijzonder onrechtvaardig en beledigend”. Dat spijt de ZDF. Maar van manier waarop de Polen in de serie worden afgeschilderd neemt de omroep niets terug. Die was immers voldoende door historici uitgezocht. Door Duitse historici welteverstaan.

Lees meer:
Website ‘Unsere Mütter, unsere Väter’

Sueddeutsche.de:
Polen in ‘Unsere Mütter, unsere Väter’: “Vollkommen falsches Bild”
‘Unsere Mütter, unsere Väter’: ZDF weist Vorwürfe aus Polen zurück

Uit de Poolse krant Gazeta Wyborcza:
Kto wytłumaczy Niemcom, że AK to nie SS
Niemcy. Ambasada RP protestuje przeciwko pokazaniu AK jako antysemitów

Advertenties

One thought on “Poolse ophef over Duitse tv-serie ‘Unsere Mütter, unsere Väter’

  1. Ik lees een onaangenaam anti-Pools sentiment in bovenstaand artikel. Dat begint al met de rare zin “Polen zien zichzelf – niet onterecht – als slachtoffers van de oorlog”. De reserve die de schrijver hier inbouwt ten aanzien van het evidente, onweerlegbare en enorme Poolse slachtofferschap is tekenend. Moeten Polen dat slachtofferschap soms historisch verdedigen tegen door de schrijver hier gezaaide twijfel? Is Pools slachtofferschap slechts ‘een zienswijze’, die min of meer ‘terecht’ is, afhankelijk van hoe-je-het-bekijkt? Absurd.

    Zes miljoen Polen vermoord door de nazi’s (dat is een op de vijf Polen), de Poolse infrastructuur met de grond gelijk gemaakt, de Poolse intelligentsia vrijwel integraal vernietigd, het land honderden kilometers op de kaart verschoven, en door de geallieerden bijna een halve eeuw achtergelaten in de duivelse handen van Stalin, tot het zichzelf daaruit bevrijdde. Dat Poolse slachtofferschap behoeft geen betoog en verdient geen reserves.

    Zo mogelijk nog bonter maakt de schrijver het door dat slachtofferschap in één adem te noemen met ‘Pools daderschap’. Welk daderschap? Hoe is of was Polen ‘dader’ in de Tweede Wereldoorlog? Waar is Polen verantwoordelijk voor? Voor de oorlog? Voor de bezetting? Voor de inval van Duitsers? Voor de inval van de met de Duitsers heulende Russen? Voor de Holocaust? Voor de naoorlogse bezetting door de Sovjets? De schrijver insinueert, maar beweert niets. Dé truc van de manipulator: zaai sentimenten bij je publiek, en zorg dat ze je nergens op kunnen pakken.

    Zo kiest de schrijver ook voor de formulering “Pools daderschap of collaboratie”. Wat staat hier? Als er “Nederlands daderschap of collaboratie” zou staan, wat zou dat dan betekenen? Dat Nederland ergens ‘dader’ van is? Dat er onder de Nederlanders zich ook “daders” bevonden? Dat er een vorm van ‘typisch’ Nederlandse collaboratie bestond, kenmerkend voor het land? Kenmerkend voor Nederlanders, of voor “een deel van de Nederlanders”? Wat is er dan zo typisch aan “Nederlands daderschap” of aan “Nederlandse collaboratie” dat dit een nationale aanduiding verdient? En, terug naar Polen, wat is er zo kenmerkend aan “Poolse collaboratie”, anders dan dat die in Polen plaatsvond, zoals “Frans daderschap en collaboratie” in Frankrijk en Italiaans “daderschap en collaboratie” in Italië?

    Wordt met ‘of’ soms ‘ofwel’ bedoeld, en gebruikt de schrijver dus collaboratie en daderschap als synoniemen? Hij laat alles in het ongewisse. Maar hij heeft het toch mooi maar gezegd.

    Impliciet geeft de schrijver Duitsland een pluim, want dat land zou in vergelijking een stuk beter omgaan met de eigen geschiedenis, en Polen niet. Ook met die vergelijking gooit hij nazi-Duitsland en ‘dader’-Polen op één, volstrekt idiote, hoop. Wat Duitsland zich van WO2 heeft aan te trekken lijkt totaal niet op wat Polen van de geschiedenis te leren heeft. Al is het maar dat Polen reden heeft nooit 100% op ‘de geallieerden’ te vertrouwen, want die offeren je toch maar op aan de vrede.

    Nog een retorische truc waarvan de schrijver zich bedient is de vage verwijzing naar ‘sommige’ Polen die iets niet of juist wel doen, het ‘minder’ voelen van een abstracte noodzaak, de nuance is ‘soms’ ver te zoeken. Zo’n vage verwijzing kan noch onderbouwd, noch weerlegd worden – maar is toch maar mooi even gezegd.

    Hoe idioot kan de schrijver het maken? Zoals dit: “De nuance in de Poolse herinneringscultuur is nog steeds soms ver te zoeken, zoals bijvoorbeeld blijkt uit de heldenverering in het museum over de opstand van Warschau tegen de nazi’s in 1944”. Niet alleen hebben Polen het volste recht om deze opstand te gedenken (onze Februaristaking was daarbij vergeleken heus kinderspel, en moet je eens kijken hoe breed wij die uitmeten); ook slaat het nergens op het gedenken van het een als kenmerk te zien van ongenuanceerde vaderlandse geschiedschrijving. Dat wij in Nederland tussen alle collaborateurs ook een Hannie Schaft en een Gerrit van der Veen hebben gekend is mooi, maar staat het erkennen van de Nederlandse collaboratie en het wegvoeren van vrijwel al onze joden geenszins in de weg. Gemakzuchtig wil de schrijver ons doen geloven dat dit in Polen wél het geval is. Dat is onversneden stemmingmakerij.

    Waar een erkenning van het Poolse gelijk zou moeten staan, beperkt de schrijver zich tot een erkenning dat Polen hun klacht heus ‘menen’. Dat hale je de koekoek. Het pijnpunt is niet dat in de geschiedschrijving of verfilming óók Poolse collaborateurs voorkomen, het pijnpunt is dat zij altijd in het centrum van de aandacht worden geplaatst, als zouden zij typerend zijn geweest voor de Poolse betrokkenheid bij de Duitse bezetting. Het pijnpunt is niet dat van een concentratiekamp vermeld wordt dat het zich in Polen bevond, maar dat de formulering ‘Pools concentratiekamp’ misleidend is omdat deze de overbekende valse interpretaties toestaat, als zouden Polen – land of volk – op een of andere manier medeverantwoordelijk zijn voor het kamp. Het pijnpunt is niet dat vermeld wordt dat Auschwitz in Oswiecim en Birkenau in Brzezinka lag, maar dat het kamp aanduiden met ‘Oswiecim’ en ‘Brzezinka’ leugenachtig is omdat die kampen tijdens de oorlog met Duitse namen werden aangeduid, geen Poolse. De kampen verbinden met de Poolse namen verbindt ze met de dorpen en hun bewoners. Dat is geschiedvervalsing.

    Tot slot neemt de schrijver geen blad voor de mond en beweert in commissie van de Duitse ZDF dat “de Polen” rustig negatief mogen worden afgeschilderd, in deze film en dus ook in andere media. Want ‘Duitse historici’ zouden daar garant voor staan. Tja, wat helpt redelijk argumenteren op basis van de historische feiten dan nog? Blijkbaar komt Polen-bashing ‘soms’ goed uit bij ‘sommige’ Duitsers. die ‘minder’ waarde hechten aan de nuance – om bij de woordkeus van de schrijver te blijven.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s