Microgeschiedenis en Holocaust

Stürmerkast. Afb.: Bundesarchiv, Bild 133-075 / CC-BY-SA

Stürmerkast. Afb.: Bundesarchiv, Bild 133-075 / CC-BY-SA

door Froukje Demant

‘Alles wat er gebeurd is, was het gevolg van individuele beslissingen die mensen maakten’, schreef Daniel Mendelsohn in zijn boek over de zoektocht naar zes vermoorde familieleden. Dit citaat werd vorige week aangehaald door Claire Zalc, een van de organisatoren van de conferentie ‘Exploring the micro history of the Holocaust’ die door de École normale supérieure in Parijs was georganiseerd (5-7 december).

Met haar openingsspeech zette Zalc op woensdag de inhoudelijke lijnen van de conferentie al uiteen: microgeschiedenis zou moeten beogen om meer te zijn dan lokale geschiedenis. Een micro-historische studie zou verder moeten gaan dan een gedetailleerde monografie in de mate van reflectie en in de wijze waarop de inzichten op microniveau gekoppeld worden aan structurele en contextuele factoren op macroniveau. Juist bij het onderwerp van de Holocaust is een micro-historische benadering heel waardevol, omdat zo het beeld van een mechanisch proces dat door abstracte krachten werd geleid, kan worden tegengegaan.

De presentatie die Wolf Gruner (University of Southern California) op donderdag gaf over individuele uitingen van protest tegen het nazi-regime door joden in onder andere Berlijn, sloot heel mooi aan op deze invalshoek. Hij liet op basis van politierapporten en interviews met joodse overlevenden zien dat er in de jaren tussen 1933 en 1945 tientallen individuele protestacties door joodse bewoners hadden plaatsgevonden. Ze besmeurden Stürmerkasten (kasten op pleinen en gebouwen waarop de nazikrant Der Stürmer te lezen was), schreeuwden ‘weg met Hitler’ op het politiebureau, of bereidden zich zelfs voor op gewapend verzet. Gruner liet zien dat joden tijdens hun vervolging dus een zekere vorm van autonomie opeisten, en dat hierin geen verschillen te bespeuren waren tussen mannen en vrouwen.

Zelf presenteerde ik mijn onderzoek naar de reacties van joden in de Duits-Nederlandse grensstreek op de sociale uitsluiting door hun niet-joodse omgeving, en de rol die hun behoefte aan ‘normaliteit’ daarin speelde. Ik liet zien dat er verschillende vormen van uitsluiting bestonden (degradatie, passieve isolering, actieve isolering, exploitatie), die verschillende effecten hadden op de beleving van normaliteit van de joden. Terwijl aan de Duitse kant van de grens de joden uit de sociale en morele orde werden gestoten, bleven de joden en niet-joden aan de Nederlandse kant dezelfde morele orde delen. De meeste mensen aan Nederlandse kant deelden namelijk de opvatting dat personen die joden actief uitsloten wel NSB-ers moesten zijn, en dus ‘fout’.

De presentaties leidden vaak tot veel vragen en doorlopende discussies tijdens de pauzes. Al met al een zeer geslaagde conferentie, die hopelijk snel een vervolg krijgt!

Bekijk hier het programma van de conferentie >>

Meer over het boek van de organisatoren over dit onderwerp >>

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s